Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Bereście

Nazwa nieco mylna, gdyż prezentowana świątynia to dawna cerkiew pod wezwaniem śś. Kosmy i Damiana - piękny reprezentant typowej dla północno-zachodniej łemkowszczyzny architektury sakralnej, po dziejowej zawierusze z lat ‘40 XX wieku (wojna, masowe przesiedlenia) przekształcony w rzymskokatolicki kościół pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy. Mimo dość radykalnej zmiany wyznaniowej, zabytkowa budowla nie straciła wiele z oryginalnego stylu i klimatu.

Cerkiew św. Kosmy i Damiana w Bereście powstała w 1842 roku. Jest to konstrukcja zrębowa, wyposażona w słupkową wieżę i ze ścianami pokrytymi gontem. Dach zdobią trzy wieżyczki, dodatkowo nakryte blaszanymi, baniastymi hełmami z kutymi krzyżami. Tak samo jak inne podobne obiekty w okolicy, tak i ten znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa małopolskiego oraz Krynickim Szlaku Cerkwi Łemkowskich. Z całością idealnie komponuje się mała dzwonnica przy murze, wykonana w 2003 r.

Wyróżnikiem kościoła w Bereście są przede wszystkim jego wnętrza. Chodzi głównie o kopulaste sklepienia pozorne oraz niezwykle bogate w piękne i cenne dzieła sztuki dekoracje. Zdecydowanie najważniejsza jest ikona Opieki Bogurodzicy (Pokrow), zwana też obrazem Matki Boskiej Izbańskiej. Miała ona stać za kilkoma cudami, np. kilkukrotnym uratowaniem życia Kazimierzowi Pułaskiemu - jednemu z przywódców Konfederacji Barskiej.

Świątynny ikonostas pochodzi z XIX wieku, a ułożono go ze znacznie starszych, datowanych nawet na XVII stulecie dzieł. Wspomniana łaskami słynąca ikona powstała w 1721 r. W cerkwi wyróżniają się jeszcze polichromie oraz ołtarze - dwa barokowe, boczne (XVIII w.) i główny (XIX w.),z bogato zdobionym tabernakulum i baldachimem.

Greckokatolicka świątynia z 1842r. w tradycyjnym stylu łemkowskim, po wojnie bez większych zmian przekształcona w kościół rzymskokatolicki. Zrębowa konstrukcja, dach z baniastymi hełmami, bogate dekoracje wnętrz - to wszystko pozostało niemal identyczne jak dawniej. Cerkiew w Bereście słynie z zabytkowego ikonostasu, zwłaszcza cudownej ikony Opieki Bogurodzicy.