Złota Brama

Modelowy wręcz przykład charakterystycznej dla Gdańska architektury renesansowej. Złota Brama reprezentuje styl manieryzmu niderlandzkiego. Podobnie jak wiele innych, równie efektownych budowli w mieście, także i tą zaprojektował Abraham van den Blocke.

Złotą Bramę zbudowano w latach 1612-1614, w ramach zastępstwa za gotycką Bramę Długouliczną. W tamtym czasie średniowieczne fortyfikacje obronne były już zwyczajnie zbyteczne, a nowa konstrukcja pełniła przede wszystkim funkcje reprezentacyjne. Coś w rodzaju łuku triumfalnego, przez który do miasta oficjalnie wjeżdżali królowie wraz z całą świtą czy inni dostojnicy państwowi i kościelni. A jako że Gdańsk był niezwykle zamożny, to i Złota Brama prezentuje się niezwykle bogato.

Obie strony, wschodnia i zachodnia, są względem siebie niemal idealnie symetryczne. Całą fasadę pokrywają najrozmaitsze dekoracje i zdobienia. W oczy rzucają się przede wszystkim płaskorzeźby z motywami roślinnymi (od liści, pnączy czy szyszek po owoce i warzywa),złocone miejskie herby nad głównym przejściem oraz delikatnie wystające kolumny - jakoby żywcem wyjęte ze starożytnej Grecji. U podstawy gdańskiej Złotej Bramy są to kolumny jońskie, a w górnej części kolumny korynckie (poprzedzielane arkadowymi oknami). Na attykach umieszczono po 4 rzeźby, wykute przez Piotra Ringieringa. Od zachodu stoją personifikacje Wolności, Pokoju, Sławy i Bogactwa - marzeń i celów łączących gdańskich mieszczan. Natomiast od strony Drogi Królewskiej postacie symbolizują cnoty obywatelskie: Sprawiedliwość, Roztropność, Zgoda oraz Pobożność.

Na początku XIX wieku w Złotej Bramie mieściła się Szkoła Sztuk Pięknych Johana Schultza. W trakcie II Wojny Światowej budynek uległ poważnym zniszczeniom, ale już w latach ‘50 XX wieku przeszedł renowację. Tak pieczołowitą, że odtworzono również błąd ortograficzny w łacińskiej sentencji “Zgodą małe państwa rosną, przez niezgodę wielkie upadają”, uwiecznionej na wschodniej ścianie. Dziś pomieszczenia zabytku, podobnie jak sąsiedniego Dworu św. Jerzego, wykorzystuje Stowarzyszenie Architektów Polskich.

Zabytek renesansu, po II WŚ pieczołowicie przywrócony do czasów świetności. Rekonstrukcja była tak dokładna, że na Złotej Bramie w Gdańsku odtworzono nawet błąd ortograficzny w łacińskiej sentencji. Łuk triumfalny wybudowano w latach 1612-14, nie szczędząc środków na efektowne zdobienia. Poza bogato dekorowaną fasadą, wyróżniają się piękne rzeźby na attykach.